Roleta w górę, oparcie proste. Za tym rytuałem startu i lądowania kryje się jedna liczba

Znasz tę sekwencję na pamięć. Kilka minut przed startem przez pokład przechodzi członek załogi i przypomina: rolety w górę, oparcia do pionu, stoliki złożone, torba pod fotel z przodu. Przy nocnych lotach dochodzą do tego jeszcze przygaszone światła w kabinie. Większość pasażerów wykonuje te ruchy odruchowo, lekko poirytowana, nie zastanawiając się po co. A każdy z tych drobiazgów ma swój powód i wszystkie sprowadzają się do jednej liczby.

Dziewięćdziesiąt sekund

To nie jest wewnętrzny zwyczaj przewoźnika ani widzimisię stewardesy. Za całą tą choreografią stoi konkretny przepis certyfikacyjny - po amerykańskiej stronie oznaczony jako 14 CFR 25.803, po europejskiej niemal identyczny CS-25.803 agencji EASA. Mówi on, że każdy samolot z liczbą miejsc większą niż 44 musi dać się ewakuować w ciągu maksymalnie 90 sekund. Warunki próby są przy tym zaostrzone: producent musi to udowodnić w prawdziwym teście, zanim maszyna weźmie na pokład pierwszego pasażera, przy czym dostępna jest tylko połowa wyjść, a kabinę się zaciemnia, by odwzorować nocną awarię. Samolot, który tego nie spełni, po prostu nie dostanie zgody na loty.

Cała kabinowa krzątanina przed startem i lądowaniem służy więc jednemu: urwaniu paru sekund z tego napiętego budżetu. Wszystko, co mogłoby kogoś spowolnić, znika z drogi zawczasu.

Dlaczego akurat start i lądowanie

Bo to właśnie wtedy dzieje się prawie wszystko, co złe. Z danych Boeinga obejmujących kilkadziesiąt lat wynika, że blisko połowa śmiertelnych wypadków przypada na podejście do lądowania i samo lądowanie, a kolejna piąta na start i wznoszenie. Przelot na wysokości przelotowej to statystycznie najspokojniejsza część podróży. Załoga zaciska więc wszystkie procedury dokładnie w tych dwóch momentach, które w branży nazywa się krytycznymi fazami lotu.

Roleta w górę

Podniesiona roleta to nie kwestia widoków. Gdyby doszło do awarii, załoga i pasażerowie muszą w ułamku sekundy ocenić, co dzieje się za drzwiami: czy nie ma tam ognia, rozrzuconych szczątków, wody. Bywa, że najbezpieczniej jest danych drzwi nie otwierać, bo akurat po tej stronie płonie silnik - ale żeby podjąć taką decyzję, trzeba to najpierw zobaczyć. Odsłonięte okna działają też w drugą stronę: ratownicy na ziemi widzą, co dzieje się w środku. Steward siedzący przy wyjściu rzuca przy okazji okiem na skrzydło, by sprawdzić jego stan, zanim cokolwiek się wydarzy.

Z podniesionymi roletami wiąże się przygaszanie świateł przy nocnych startach i lądowaniach. Ludzkie oko przyzwyczaja się do ciemności znacznie wolniej niż do jasności - potrzebuje na to długich, kosztownych w takiej sytuacji sekund. Gdyby trzeba było nagle wybiec z rozświetlonej kabiny w ciemne pole, wzrok musiałby się dopiero adaptować. Dlatego kabinę wygasza się wcześniej, tak by oczy pasażerów były już gotowe na to, co na zewnątrz.

Oparcie proste, stolik złożony

Reszta poleceń wynika z tej samej logiki. Odchylone oparcie blokuje osobę z tyłu - utrudnia jej i przyjęcie pozycji bezpiecznej, i szybkie wydostanie się z fotela. Rozłożony stolik czy plecak leżący luzem w przejściu to kolejne przeszkody w wyścigu, w którym liczy się każda sekunda. Z tego samego powodu prosi się o zdjęcie słuchawek: w razie awarii trzeba usłyszeć komendy załogi, a nie playlistę.

Ciekawe jest to, że sama roleta nie wszędzie jest obowiązkowa. Amerykański urząd FAA nie narzuca jej pozycji i zostawia decyzję liniom, więc u części tamtejszych przewoźników nikt nie każe ci jej podnosić. W Europie, gdzie ton nadaje EASA, odsłonięte okna podczas startu i lądowania są znacznie bardziej rutynowym wymogiem. Stąd wrażenie, że na jednym locie stewardesa tego pilnuje, a na innym w ogóle o tym nie wspomina - to nie niekonsekwencja, tylko różnica w przepisach.

Czy 90 sekund to wciąż realna liczba

Sam próg bywa dziś kwestionowany. Głośnym przykładem było lądowanie Airbusa A350 japońskich linii w Tokio na początku 2024 roku - po kolizji na pasie maszyna stanęła w płomieniach, a ewakuacja wszystkich 379 osób, choć zakończona bez ofiar wśród pasażerów, zajęła kilkanaście minut, nie sekund. Eksperci, wśród nich słynny kapitan Chesley Sullenberger, od dawna zwracają uwagę, że norma z lat sześćdziesiątych coraz gorzej pasuje do współczesnych realiów: fotele stoją ciaśniej niż kiedyś - zwłaszcza w tanich liniach, na które najłatwiej trafić, polując na okazje choćby przez TaniLocik.pl - a pasażerowie są średnio starsi i w chwili zagrożenia część z nich i tak rzuca się po bagaż podręczny. Regulatorzy temat analizują, na razie bez rewolucji w przepisach.

Cała ta precyzja dotyczy jednak wyłącznie momentu, w którym jesteś przypięty do fotela. Kiedy już wylądujesz cało i ruszysz zwiedzać miasto, po które przyleciałeś, przydaje się zupełnie inny rodzaj przygotowania. Spacerując po nowym miejscu, dobrze mieć w uchu audioprzewodnik, na przykład z Travio.pl, który poprowadzi cię po zabytkach we własnym tempie, bez pośpiechu i bez wyścigu z zegarem.

Następnym razem, gdy tuż przed lądowaniem usłyszysz prośbę o podniesienie rolety, będzie już jasne, że to nie kaprys załogi, tylko jedno z ogniw procedury ułożonej wokół tych dziewięćdziesięciu sekund.