Większość z nas zna ten moment na pamięć. Samolot kołuje, stewardesa idzie przejściem i prosi, żeby podnieść roletę, a chwilę później kabina przygasa, zostają tylko lampki nad głowami i podświetlone znaki wyjść. Przy wieczornym lądowaniu powtarza się to samo. Łatwo uznać, że chodzi o nastrój albo oszczędzanie prądu. Tymczasem jest to element przygotowania kabiny na sytuację, w której liczy się każda sekunda.

Dwie najbardziej wymagające fazy lotu

Start i lądowanie to momenty, w których dochodzi do większości zdarzeń lotniczych. Wtedy samolot jest nisko, szybko zmienia prędkość, a załoga ma najmniej czasu na reakcję. Dlatego właśnie przed startem i przed lądowaniem prostuje się oparcia, składa stoliki i sprawdza pasy. Fiński urząd lotnictwa tłumaczył, że wyprostowane oparcie pozwala osobie z tyłu szybko wyjść z rzędu, a złożony stolik nie zrani nikogo przy twardym przyziemieniu. Światło i rolety należą do tej samej układanki.

Oko potrzebuje czasu, którego w ewakuacji nie ma

Ludzki wzrok przyzwyczaja się do ciemności zaskakująco wolno. Pierwsze minuty przynoszą wyraźną poprawę, ale pełne przystosowanie po wyjściu z jasnego otoczenia trwa zwykle od 20 do 30 minut. Każdy zna to z kina: po wejściu z ulicy przez dłuższą chwilę trudno znaleźć swój rząd.

W samolocie nie ma na to czasu. Producent, który chce dopuścić nowy typ maszyny do lotów, musi udowodnić, że wszyscy pasażerowie i załoga opuszczą ją w 90 sekund, korzystając tylko z połowy wyjść. Próbę przeprowadza się w ciemności, a uczestnicy nie wiedzą wcześniej, które drzwi będą otwarte. Jeśli w prawdziwej sytuacji zgaśnie zasilanie albo kabinę wypełni dym, nikt nie będzie miał pół godziny na przyzwyczajenie oczu.

Dlatego kabinę przygasza się z wyprzedzeniem. Oczy mają kilka minut, żeby oswoić się z półmrokiem, a podświetlone oznaczenia wyjść i świecąca ścieżka przy podłodze stają się wtedy dużo lepiej widoczne. Pilot Patrick Smith, autor książki "Ask the Pilot", ujął to w ten sposób, że wcześniej przyzwyczajony wzrok nie oślepnie nagle w biegu do drzwi. Ciekawostka: oświetlenie podłogowe często opiera się na materiałach fotoluminescencyjnych, które świecą nawet po odcięciu zasilania samolotu.

W dzień jest odwrotnie. Trafi tłumaczył, że przy dziennym starcie kabina może świecić pełnym światłem, a otwarte rolety wpuszczają słońce, żeby po wyjściu na zewnątrz kontrast nie oślepił ludzi na kilka cennych sekund. Chodzi więc nie o samą ciemność, tylko o to, żeby oczy już w środku były przygotowane na warunki panujące za oknem.

Roleta, czyli okno dla wszystkich

Otwarte okna działają w obie strony. Pasażerowie mogą zauważyć, że z samolotem dzieje się coś dziwnego. Załoga, zanim otworzy drzwi awaryjne, sprawdza przez nie, czy na zewnątrz nie ma ognia, dymu albo szczątków, i wybiera najbezpieczniejsze wyjście. Ratownicy na płycie mogą z kolei zajrzeć do środka i ocenić, co dzieje się w kabinie.

Brzmi to teoretycznie, dopóki nie przypomni się kilku prawdziwych historii. 24 maja 2013 roku Airbus A319 British Airways startował z Heathrow do Oslo. Po nocnym przeglądzie mechanicy zostawili niezatrzaśnięte pokrywy obu silników. Podczas rozbiegu pasażerowie widzieli, jak pokrywy łopoczą, naciskali przyciski przywołania i wołali załogę. Tuż po oderwaniu się od ziemi pokrywy odpadły i przebiły przewód paliwowy, a w prawym silniku wybuchł pożar. Załoga zawróciła na Heathrow, a 75 pasażerów i pięciu członków załogi opuściło samolot po zjeżdżalniach bez obrażeń.

Cztery lata później, w czerwcu 2017 roku, Boeing 767 United Airlines kołował na pas w Newark przed lotem do Wenecji. Młoda para, która leciała w podróż poślubną, zobaczyła przez okno, jak z lewego skrzydła tryska paliwo. Rachel Brumfield porównała to później do strażackiego węża. Mąż musiał przekonywać załogę, ale gdy ta wreszcie wyjrzała przez okno, piloci wyłączyli silnik, a samolot wrócił do bramki. Ani załoga, ani obsługa naziemna nie zauważyła wycieku, dopóki nie zgłosili go pasażerowie.

Nie wszędzie to obowiązek

Co ciekawe, nie ma jednej światowej zasady. Amerykański urząd FAA nie nakazuje otwierania rolet, a największe linie w USA zostawiają decyzję pasażerom. United w 2022 roku zaczął o to prosić, ale szybko się wycofał i dziś tylko zachęca. Linie europejskie, azjatyckie i bliskowschodnie, na przykład British Airways, Lufthansa, Singapore Airlines i Emirates, traktują otwarte rolety jako standard, a załogi sprawdzają je przed startem i lądowaniem. Taką praktykę zaleca też IATA, zrzeszająca ponad 300 linii lotniczych.

Kto lata z Polski, zwykle trafia więc na tę europejską wersję. Prośba o podniesienie rolety nie jest złośliwością stewardesy, która chce zepsuć drzemkę. To kilka sekund przewagi, z których prawie nikt nigdy nie skorzysta, ale które czasem decydują o wszystkim.

Przy okazji: miejsce przy oknie przydaje się nie tylko do pilnowania skrzydła. Przy lądowaniu w nowym mieście najlepiej widać z niego, jak miasto jest rozłożone. Potem, gdy już się je zwiedza, wygodnie mieć w telefonie audioprzewodnik Travio, który opowiada o mijanych miejscach. A jeśli dopiero szukasz lotu, zajrzyj na Kokpit.pro. Szukasz lotu? Znajdziemy go dla ciebie.

🎧

Wspierasz mnie, korzystając z Travio

Travio to mój audioprzewodnik z milionem nagrań o miejscach na świecie. Korzystając z niego, wspierasz moją pracę.

Wypróbuj →